Słownik

 

ADDENDA(z łac. addere - dodawać) - dodatki i uzupełnienia do tekstu publikowanego, takie jak aneksy i appendiksy
 
ADENOIDmigdałek gardłowy
 
ADSTRATrodzaj języka, z którego bierze się zapożyczenia w państwach wielojęzycznych
 
ADWEKCJAnapływ przemieszczających się poziomo mas powietrza atmosferycznego nad określone obszary, będący jedną z przyczyn zmian pogody
 
AGATISrodzaj z rodziny araukariowatych obejmujący około 20 gatunków wiecznie zielonych, długowiecznych drzew iglastych, rosnących w lasach tropikalnych i subtropikalnych od Indochin po Fidżi, cenionych ze względu na dobrej jakości drewno i żywice kopale
 
AKCYŹNIKurzędnik państwowy pobierający akcyzę
 
AKTINIDIAdrzewiaste pnącze z rodziny aktinidiowatych, na ogół dwupienne, uprawiane dla soczystych owoców, rosnące w Azji
 
ALBEDOstosunek ilości promieniowania odbitego do promieniowania padającego
 
ALBIGENSczłonek francuskich sekt quasi-dominikańskich z XII wieku, odznaczający się wielką pobożnością i ascetycznym trybem życia
 
ALCEJSKI strofa alcejska - rodzaj strofy czterowierszowej spotykanej w poezji antycznej
 
ALGONK(proterozoik, eozoik) - eon w historii Ziemi zaliczany do prekambru, trwał od 2,6 mld do 570 mln lat temu
 
AMICYCJAdawniej: przyjaźń
 
AMOFOSKA sztuczny nawóz mineralny wieloskładnikowy: azot, fosfor i potas
 
ANTIHALO(nieodmienne) - warstwa przeciwodblaskowa podłoża fotografii
 
ANTREJKAw gwarze poznańskiej = przedpokój, ganek
 
APLEGIERw ogrodnictwie: odkład, sadzonka powstała przez ukorzenienie bocznego pędu; ablegier;
 
ARAPAIMAryba słodkowodna z rodziny kostnojęzykowych
 
AUGMENTgramatyczny prefiks e charakteryzujący formacje czasu przeszłego w szeregu starych języków indoeuropejskich
 
AUKUBAniski krzew Dalekiego Wschodu o zimotrwałych liściach
 
AUSWEISauswajs, zaświadczenie o zatrudnieniu wydawane Polakom przez okupantów niemieckich
 
BACHMAT nieduży, bardzo wytrzymały koń wierzchowy, używany dawniej przez jazdę tatarską i polską
 
BADANgarbnik wyodrębniony z bergemii, rośliny występującej na wyżynach Azji Środkowej
 
BAKCHEJw poezji antycznej stopa wierszowa składająca się z jednej sylaby krótkiej i dwóch długich
 
BAKLAWA ciasto z masą migdałową ropowszechnione w krajach bałkańskich
 
BALONFOKtrójkątny, silnie wypukły żagiel na statkach sportowych, zastępuje fok
 
BAŁAKAĆregionalnie: gadać, opowiadać, gawędzić, zwłaszcza w gwarze lwowskiej
 
BANKROFTKanadyjska odmiana jabłoni - zimowe owoce z karminowym rumieńcem
 
BARBARIAbrak kultury, prymitywizm
 
BAROBUSpojazd samochodowy odpowiednio wyposażony, umożliwiający doraźne wydawanie posiłków, dań barowych, napojów; barowóz
 
BARONETangielski tytuł szlachecki, niższy od barona, dziedziczny w linii męskiej
 
BAROWÓZinaczej barobus, pojazd samochodowy wyposażony w urządzenia barowe
 
BEGUINEpowolny taniec ludowy z Martyniki, należący obecnie do kanonu tańca towarzyskiego. W żargonie polskich muzyków taniec ten zwany jest powszechnie beginką.
 
BEKMANIAroślina pastewna z rodziny traw, występująca w Europie, zachodniej Syberii i na Kaukazi
 
BELUARDAruchoma wieża oblężnicza
 
BERAJTERdawniej, osoba ujeżdżająca konie wierzchowe, nauczyciel jazdy konnej
 
BEWATRONcykliczny akcelerator cząstek naładowanych; kosmotron; synchrotron protonowy
 
BILBILptak śpiewający z rzędu wróblowych
 
BLEKAUTwygaszenie świateł na scenie w celu oddzielenia od siebie scen sztuki
 
BLIKOWAĆsilnie odbijać światło w kierunku obiektywu aparatu lub kamery
 
BLIZZARDgwałtowny, zimny wiatr północno-zachodni w Ameryce Północnej
 
BOGHEADrodzaj węgla powstałego ze szczątków roślin wodnych; boghed
 
BOLDYNAalkaloid z liści - składnik preparedu boldine
 
BOTFORTdawniej: but przeznaczony do konnej jazdy
 
BRAKTEATśredniowieczna moneta wybita jednostronnie z cienkiej blaszki na miękkiej podkładce
 
BRYFOKprostokątny lub traezowy żagiel rejowy podnoszony na fokmaszcie szkunera
 
BUMAŻKAzdrobnienie od: bumaga (papier urzędowy, dokument)
 
BUSCOPANlek ziołowy rozkurczający mięśnie gładkie
Słowo zostało usunięte z OSPS
 
BUSZBOKantylopa afrykańska; zamieszkuje lasy na południe od Sahary
 
CARDOXurządzenie do bezpiecznego urabiania węgla w warunkach grożących wybuchem
 
CASHEWorzech nerkowca (nanercza zachodniego)
 
CEGLARKAmaszyna do produkcji cegieł
 
CEKROPKAdrzewo z rodziny morwowatych; cekropia; drążnia
 
CERATONIAszarańczyn strąkowy, gatunek zimozielonego drzewa należący do rodziny bobowatych. Występuje dziko i w uprawie w regionie śródziemnomorskim. Strąki nazywane są chlebem świętojańskim.
 
CHARŁAĆbyć przez dłuższy czas słabym, mizernym, cierpiącym, chorowitym; cherlać
 
CHIRAGRAaretretyzm powodujący bóle i zniekształcenie stawów palców dłoni
 
CICISBEO(z włoskiego) - przyjaciel domu adorujący panią domu, mający w stosunku do niej dwuznaczne zamiary
 
CLADUSjednostka klasyfikacyjna w systematyce organizmów
 
CUMBIArytmiczna muzyka z Kolumbii, również taniec do tej muzyki
 
CURACAOlikier pomarańczowy o zawartości ok. 40% alkoholu
 
CYZELERczłowiek rzeźbiący w metalu; cyzelator
 
CZEPIGArączka pługa konnego; ptak zamieszkujący w Afryce
 
CZUBRICA(z bułgarskiego) - przyprawa uzyskiwana z cząbru górskiego, charakterystyczna dla kuchni bułgarskiej. Czubricy używa się głównie do zup, mięs, fasoli i serów, a także do kanapek.
 
DEBEŚCIAKpotocznie, żartobliwie: ktoś, kto jest najlepszy w czymś, mistrz
 
DEESIS(nieodmienne) motyw związany z ikonografią chrześcijańską, polegajacy na trójczęściowym obrazowaniu osób świętych - centralną postacią jest Chrystus, obok Maryja, a następnie Jan Chrzciciel.
 
DEJDWUDpodwodna część statku; dejwud
 
DEWADASItancerka hinduska wykonująca religijne tańce
 
DEZABILswobodny strój domowy poranny lub nocny; niekompletne ubranie, strój negliżowy
 
DIAPAUZAu stawonogów (głównie owadów): okresowe zwolnienie procesów rozwojowych organizmu, będące formą przystosowania do przetrwania niekorzystnych warunków środowiska, np. suszy, chłodów
 
DIATRYBAprzemówienie albo utwór literacki wyrażające protest lub krytykę
 
DIGAMBARAprzedstawiciel jednego z dwóch głównych (obok śwetambarów) kierunków w łonie dźinizmu
 
DILDOsztuczny członek służący do masturbacji
 
DIPTEROStyp świątyni w starożytnej Grecji, której naos otaczała dwurzędowa kolumnada
 
DIUSZESAodmiana gruszy o zielonożółtych, soczystych owocach
 
DOLCIANdulcian, dulcino - instrument muzyczny, prototyp fagotu
 
DOLERYTskała magmowa o składzie bazaltu, lecz gruboziarnista
 
DOTCOMw żargonie informatycznym: firma internetowa
 
DRAKKARwojenny żaglowiosłowiec Wikingów z III-XI w.; bezpokładowy z jednym masztem rejowym
 
DRAPARNIAscenariusz filmowy
 
DREHBUCHurządzenie stosowane w fabryce papieru do drapania filcu
 
DRESIARAprzedstawicielka subkultury młodzieżowej, młoda dziewczyna nosząca dres jako ubranie codzienne, charakteryzująca się zaczepnym, agresywnym zachowaniem, często popełniająca drobne lub poważniejsze przestępstwa
 
DROPSZOTw tenisie - uderzenie piłki od dołu skracające jej lot
 
DRZEWIGAowad z rodziny drzewigowatych, pasożytujący w stadium larwalnym w czerwiu pszczelim
 
DUNGIJAjednomasztowy statek wodny z trójkątnym żaglem używany w starożytnych Indiach
 
DUUMWIRATwspólne rządy dwóch osób
 
DWUKONKAdorożka dwukonna
 
DYFTONGpołączenie dwu samogłosek w jednej sylabie
 
DYPTAMbylina z rodziny rutowatych
 
DYSFORIAuczucie przygnębienia, złe samopoczucie, reagowanie rozdrażnieniem
 
DZIERŻAKcepisko - dłuższa część cepa, trzymana w ręku przy młóceniu
 
DZONGKHAjęzyk urzędowy Bhutanu
 
EGOFONIAcharakterystyczne nosowe brzmienie głosu chorego, występujące np. przy zapaleniu płuc
 
EGOTYKczłowiek, którego cechuje egotyzm, przesadnie zajmujący się własną osobą
 
EJDETYKczłowiek zdolny do przeżywania wyobrażeń w sposób niezwykle wyrazisty
 
EKSZAPAŚNIKbyły zapaśnik
 
EMISKOPprzyrząd do pomiaru wielkości emisji światła, stosowany głównie w optoelektronice
 
ENZOOTIAwystępowanie zachorowań na daną chorobę zakaźną, wśród zwierząt na danym terenie, na stałym zwiększonym poziomie
 
EPENDYMArodzaj tkanki glejowej w formie nabłonka (z pojedynczej warstwy komórek); wyścieła komory mózgowe i kanał środkowego rdzenia kręgowego
 
EPILACJAdepilacja; usuwanie owłosinia w celach leczniczych bądź kosmetycznych
 
ERGOGRAFprzyrząd do graficznego zapisu pracy mięśni
 
ESHAELKAmotocykl marki SHL
Słowo zostało usunięte z OSPS
 
ESPLANADAszeroka ulica z aleją spacerową, promenada. Pierwotnie była to niezabudowana przestrzeń przed fortyfikacjami, najczęściej pas pomiędzy miastem a twierdzą, dający doskonałą widoczność i możliwość prowadzenia ostrzału
 
ESTUARIUMposzerzone, lejkowate ujście rzeki, powstałe w wyniku działania pływów morskich
 
ETNARCHAtytuł nadawany przez władców krajów hellenistycznych i przez Rzym władcom krain zależnych
 
FAGOSOMwakuola powstająca okresowo w komórce w przebiegu fagocytozy lub pinocytozy, przyczyniająca się do trawienia i zużytkowania substancji wchłoniętych do komórki
 
FAJFOKLOKprzyjęcie popołudniowe, odbywające się zwykle o godzinie piątej; fajf; five o'clock
 
FALOWNIKurządzenie do przetwarzania prądu elektrycznego
 
FARSIDŁOpotocznie licha farsa
 
FEREZJAobszerny płaszcz męski pochodzenia wschodniego, noszony w Polsce w XVI i XVII wieku
 
FIDYBUSprzestarzale: cienkie drewienko lub zwitek papieru do zapalania fajki, papierosa, cygara
 
FILDEKOSrodzaj przędzy bawełnianej
 
FILODIUMliść o płaskim ogonku i zanikłej blaszce liściowej
 
FILOKSERAowad z nadrodziny mszyc; winiec
 
FILUNGpłycina, ramiak, filunek; w stolarstwie: płaszczyzna otoczona wypukłą listwą
 
FISTUŁAinstrument muzyczny, piszczałka organowa o wysokim brzmieniu, także przetoka; owrzodzenie w postaci kanału łączącego różne jamy ciała z powierzchnią
 
FIZETYNAbarwnik z grupy flawonów, używany do barwienia wełny i skór
 
FLEROWpierwiastek chemiczny o symbolu Fl
 
FLIGELdawniej: skrzydło okienne lub listewka do zawieszenia półki na ścianie; dawniej: fligel-adiutant - oficer pełniący służbę u boku panującego
 
FLOGISTONw alchemii: hipotetyczna substancja palna, której istnieniem tłumaczono procesy spalania i utleniania
 
FOKKERholederski samolot marki Fokker
Słowo zostało usunięte z OSPS
 
FORMIARZ giser, wyrabiający formy na odlewy
 
FREIHERR(z niemieckiego) najniższy i jeden z najstarszych niemieckich tytułów arystokratycznych odpowiadający baronowi, niższy od grafa (hrabiego).
 
FRIMAIREtrzeci miesiąc we francuskim kalendarzu rewolucyjnym - od 21-23 XI do 20-22 XII
 
FRULLATOtechnika gry stosowana na niektórych instrumentach dętych (najczęściej na flecie) dająca efekt zbliżony do tremolo, ale wykonywana na nieprzerywanym dźwięku i bez zmiany jego wysokości.
 
FULMENITkruszący materiał wybuchowy, stosowany w górnictwie węglowym
 
GAGMANpracownik wytwórni filmowej specjalizujący się w tworzeniu gagów
 
GALAGOmałpiatki afrykańskie o długim ogonie. Charakteryzują się długim ogonem i nocnym trybem życia.
 
GANASZEpłaskie, półokrągłe kości czaszki konia
 
GANDYSTAzwolennik programu walki politycznej o niepodległość Indii, sformułowanego przez M.Gandiego
 
GHULw wierzeniach przedmuzułmańskiej Arabii: zły duch, demon, zwykle rodzaju żeńskiego, pojawiający się pod postacią zwierząt (głównie hien), potworów lub wiedźm
 
GLIPTALbezbarwna żywica błonotwórcza z grupy poliestrów wykorzystywana do wyrobu lakierów
 
GLORIOZApnącze z rodziny liliowatych, występujące w rejonach międzyzwrotnikowych Afryki i Azji oraz na Madagaskarze
 
GRABISKOdługi trzonek, na którym osadzone są grabie
 
GRAFIOZAchoroba wiązu, po raz pierwszy zidentyfikowana w Holandii w 1920 roku
 
GRĄŻYCAnazwa kaczki nurkującej dla zdobycia pokarmu, np. czernica, edredon
 
GRUPENSEKSpotocznie o seksie grupowym
 
GUDŁAJobraźliwe określenie Żyda
 
HALIFAKSłyżwa z zaokrąglonym czubem - nazwa wywodzi się od miasta w Kanadzie
 
HALOIZYTminerał, uwodniony krzemian glinu; glageryt
 
HEKELFONdęty instrument muzyczny, rodzaj barytonowego oboju
 
HERBATNIprzymiotnik od słowa herbata; róża herbatnia
 
HIERODULAw starożytnej Grecji niewolnica przeznaczona do służby świątynnej, szczególnie w świątynii Afrodyty
 
HIGHBROW(nieodmienne) intelektualista pogardliwie odnoszący się do kultury masowej
 
HILLMANsamochód marki Hillman (brytyjska marka samochodów powstała na początku XX wieku, zniknęła z rynku w 1977 roku)
Słowo zostało usunięte z OSPS
 
HIPERGOLpaliwo rakietowe reagujące przez samo zetknięcie się z utleniaczem
 
HIPERYZMbłędna forma językowa uważana przez mówiącego lub piszącego za poprawną
 
HIPURYTkopalny małż o asymetrycznej muszli, skałotwórczy, żyjący gromadnie w ciepłych morzach w okresie górnej kredy
 
HOLLINAstalowa lina używana na traulerze do ciągnięcia sieci po dnie morza; lina holownicza
 
HOŁOBLAw zaprzęgu jednokonnym dyszel połączony z chomątem
 
HOMARZECgatunek skorupiaka z rodziny homarów
 
HYDATODAtwór na liściach służący do wydalania nadmiaru wody
 
ICHTYSsłowo, którego 6 liter stanowi skrót chrześcijańskiego wyznania wiary (Iesous Christos Theou Yios Soter - Jezus Chrystus Syn Boga Zbawiciel)
 
IDYLLIKautor sielanek; idyllista
 
IHAHAwyraz naśladujący głos konia
 
IKSIKSELKApotocznie: odzież, bielizna o rozmiarze XXL
 
JAKUBKAlinka z grubymi węzłami umieszczonymi w równych odstępach, służąca zwykle do wspinania się z łodzi na statek
 
JAPONKAplastikowy lub gumowy sandał noszony na bosą stopę, trzymający się na dwóch paskach przechodzących między palcami
 
JAREŃSKIprzymiotnik od: Jaren (siedziba rządu Republiki Nauru)
 
JASMONnienasycony keton, bezbarwna ciecz o zapachu jaśminu występująca w niektórych roślinnych olejkach eterycznych, otrzymywana także syntetycznie, używana w przemyśle perfumeryjnym
 
JOGACZARwyznawca hinduskiej szkoły fiozoficznej utworzonej na gruncie buddyzmu
 
JURODIWYJosoba nawiedzona albo udająca taką, mająca według ludzi przesądnych dar jasnowidzenia lub przepowiadania
 
KADARYTAprzedstawiciel lub zwolennik szkoły teologicznej w islamie, uznającej że czyny człowieka są wynikiem jego wolnej woli
 
KAKEMONOjapoński obraz lub napis kaligraficzny na rolce jedwabiu albo papieru, ze sznurkiem do zawieszania na górnej krawędzi i drążkiem obciążającym na dolnej
 
KAMBIUMwarstwa komórek łodygi, pnia i korzenia drzew i krzewów; miazga łykodrzewna
 
KAMBRYKpłótno bawełniane podobne do batystu, używane do wyrobu podszewek
 
KANTYLENAmelodia o charakterze lirycznym
 
KAPEWU[czytaj: kapeWU] słowo potoczne, używane w formie pytania, znaczące tyle co: rozumiesz? kapujesz?
 
KARDYFgatunek angielskiego węgla kamiennego charakteryzujący się wysoko kalorycznością i łatwopalnością
 
KASACZEKzdrobnienie od kasak - luźna bluzka damska zapinana od tyłu lub kurtka noszona przez dżokejów
 
KATOLpogardliwie: katolik; papista
 
KAULERPAglon z typu zielenic; pełzatka
 
KAUSZAmetalowa ramka w kształcie pierścienia, usztywniająca i chroniąca pętlę na końcu liny przed zgnieceniem; sercówka, chomątko
 
KCYŃSKIprzymiotnik pochodzący od nazwy miejscowości Kcynia
 
KELYFITodmiana węgla kamiennego
 
KERAMZYTOBETONmateriał budowlany o dobrych właściwościach odpornych na temperaturę, wilgoć itp.
 
KIDSBANDdziecięcy zespół wokalny wykonujący muzykę pop
 
KIECCZYNApotocznie: licha sukienka, kiecka
 
KIGELIAdrzewo z rodziny bignoniowatych; drzewo kiełbasiane
 
KIMBERLITmagmowa skała głębinowa z rodziny perydotytu, zawierająca diamenty
 
KINDERBALbal, zabawa dla dzieci
 
KLABZDRAgwarowo: tęga, zaniedbana kobieta
 
KNIFOFIAroślina z rodziny liliowatych; wstydlin
 
KOKSAGIZ(z tureckiego kok-sagyz) gatunek mniszka z rodziny złożonych, występujący w górach Tienszan, niekiedy uprawiany dla pozyskiwania kauczuku występującego w jego soku mlecznym
 
KOMENSALorganizm pozostający w symbiozie z innym organizmem
 
KOMIĘGAłódź wydrążona z wielkiej kłody drzewa do jednorazowego spływu z biegiem rzeki
 
KONKLAWEzgromadzenie kardynałów dokonujące wyboru nowego papieża
 
KONTYSTApracownik księgowości zapisujący operacje finansowe na kontach
 
KOPROLITskamieniały ekstrement zwierząt kopalnych, składający się głównie z fosforanów
 
KOSTOTOMprzyrząd chirurgiczny w postaci mocnych metalowych nożyc o krótkich ostrzach do przecinania żeber i innych cienkich kości
 
KRÓCICApistolet o krótkiej lufie i małej donośności, używany w XVII i XVIII wieku
 
KSOANONwczesnoarchaiczna rzeźba grecka o przeznaczeniu kultowym
 
KSYLOFAGgatunek saproksyliczny odżywiający się drewnem (głównie owady - termity, niektóre kornikowate). Ksylofagi najliczniej występują w lasach, zwłaszcza lasach naturalnych. Należą do nich groźne szkodniki drzew.
 
KUPRORstop miedzi z aluminium służący do wyrobu sztucznej biżuterii
 
LAJZERłajza, włóczęga
 
LAKKOLITlakolit - intruzja zgodna, jedna z form zjawisk plutonicznych związanych z intruzją (wdzieraniem się magmy w skorupę ziemską i nieprzedostaniem się jej na powierzchnię). Lakkolit ma kształt bochenka, soczewki lub grzyba.
 
LANDGRAFtytuł niemieckich feudałów; do 1806 roku udzielny władca terytorialny w Turyngii i Hesji
 
LANGSKIPwiosłowo-żaglowy okręt skandynawski używany w średniowieczu przez Wikingów
 
LAUDESlauda; modlitwa pochwalna odmawiana o wschodzie słońca
 
LEDERHOSEskórzane spodnie na szelkach noszone w Bawarii i Tyrolu
 
LEŻNIAdrewniana belka, na której się opiera więźba dachowa; murłata; namurnica; namur
 
LENICJAosłabienie artykulacyjno-akustyczne danego dźwięku
 
LEWANTpolski statek towarowy
 
LIBACYJKAzdrobnienie od libacja: popijawa, biba, bibka, hulanka, uczta pijacka
 
LICEISTAprzestarzale: uczeń liceum
 
LIKLINAlinka roślinna, którą są obszyte krawędzie żagli w celu ich wzmocnienia
 
LLANERO[czytaj: janero lub ljanero] konny pastuch na stepach Kolumbii i Wenezueli
 
LOLwykrzyknik używany do wyrażenia śmiechu, rozbawienia
 
LOMBRgra w karty rozpowszechniona w XVII w., jeden z prototypów brydża
 
ŻELOPISdługopis z wkładem żelowym
 
ŁABUNIECprzedstawiciel rodziny drapieżnych owadów z rodziny kosarzy
 
ŚILPAŚASTRAsilpasiastra, indyjski tekst zawierający reguły tworzenia dzieł plastycznych i architektonicznych
 
MAHAJUGAw kosmologii indyjskiej: pełen cykl czterech jug; ćaturjuga
 
MAKARTmakartowski kwiat, bukiet; zasuszony, barwiony kwiat lub bukiet kwiatów i traw
 
MAKSURAmiejsce w meczecie przeznaczone dla władcy
 
MARATTIdzianina osnowowa przypominająca milanez, odznaczająca się dużą rozciągliwością, o niespadających oczkach; używana na kostiumy kąpielowe i bieliznę damską.
 
MAZHABszkoła klasyczna prawa muzułmańskiego
 
MENDELmiara liczbowa, piętnaście sztuk, czwarta część kopy, stosowana głównie na wsi
 
MENDELEWpromieniotwórczy pierwiastek chemiczny o symbolu Md, niewystępujący w stanie naturalnym w przyrodzie
 
MESZUGEczłowiek niespełna rozumu
 
MEZOSKAFstatek głębinowy, używany głównie do celów naukowo-badawczych
 
MIGNONstopień czcionki równy siedmiu punktom typograficznym (2,632 mm); kolonel
 
MIKOŁAJosoba przebrana za Świętego Mikołaja
 
MINETTAżyłowa skała magmowa z grupy lamprofirów
 
MODYSTAosoba zajmująca się wyrobem i sprzedażą ubiorów lub kapeluszy damskich; modniarz
 
MONTEJUSciśnieniowy aparat do okresowego przetłaczania cieczy
 
MOTOWĄZrodzaj sieci do połowu węgorzy i innych ryb dennych - długi sznur połączony z całym szeregiem sznurów opatrzonych haczykami
 
MROZOWISKOinaczej zmrozowisko, mała polanka śródleśna, w której nocą powstają przymrozki
 
MSZYWIOŁbezkręgowiec, o ciele w zwapniałej pochewce, żyjący w dużych koloniach w morzach lub wodach słodkich
 
MUCHARSKIprzymiotnik pochodzący od nazwy miejscowości Mucharz, leżącej w Małopolsce, w powiecie wadowickim
 
MUKARNASw architekturze muzułmańskiej motyw dekoracyjno-konstrukcyjny
 
MYŁKUSsamiec zwierzyny płowej z nieprawidłowo rozwiniętym porożem
 
MYSZOWÓRinaczej tafa, wiewiórka workowata - drapieżny torbacz żyjący w Australii
 
NACHURssak z rodziny krętorogich, zamieszkujący wysokogórskie rejony Himalajów
 
NAHUAjęzyk aztecki
 
NAJĄDRZEczęść męskiego narządu rozrodczego, przylegająca do górnej części jądra
 
NARTEKSdługi, wąski przedsionek w kościele
 
NARZYNKAnarzędzie ręczne, skrawające, służące do nacinania lub wykańczania gwintów
 
NICDOBREGO(nieodmienne) - nicpoń
 
NUŻENIECroztocz, pasożyt torebek włosowych i gruczołów łojowych ssaków
 
OBIEGNIKinaczej grupetto, ozdobnik; szybkie opisanie dźwięku jego górną i dolną sekundą
 
OBSŁONKAosłonka, pokrywka, przykrycie
 
ODMULINAosad, namuł usunięty z kotła parowozowego w czasie odmulania
 
ODZIEREK(zwykle używane w liczbie mnogiej - odzierki) - odpadki powstające przy mizdrowaniu skór w garbarni
 
OKSEFTdawna miara objętości cieczy od 200 do 400 litrów
 
OLIBANUMżywica pozyskiwana z drzew rodzaju kadzidła rosnących na półpustyniach i obrzeżach pustyń północno-wschodniej Afryki, używana w produkcji kadzidła i perfum.
 
ORIFLAMAchorągiew, sztandar, znaki, będące symbolem oddania sprawie
 
OSSOBUCO(nieodmienne - z włoskiego) - potrawa mediolańska - kolanko cielęce w sosie z wina z pomidorami
 
OSTINATOwyrazisty motyw powtarzający się w utworze wielokrotnie
 
OSZASTdeska boczna z pnia drewna, z jednej strony płaska, z drugiej zaokrąglona
 
OTUŁEKrodzaj z rodziny otułkowatych
 
OTUNITminerał, uwodniony fosforan uranylo-wapniowy, silnie promieniotwórczy; autunit
 
PAREGRAuboczna, drobna twórczość literacka danego autora, niezaliczana do jego twórczości podstawowej
 
PASIWUMstrona bierna w odmianie czasownika
 
PAWIMENTpodłoga, posadzka, zwłaszcza mozaikowa
 
PEGMATYTgrubokrystaliczny zespół mineralny występujący w magmowych skałach głębinowych i w skałach metamorficznych
 
PERFECTpotocznie: idealnie, znakomicie, świetnie, w stopniu doskonałym; perfekt
 
PIMELEAwiecznie zielony krzew zdobny z rodziny wawrzynowatych
 
PIRYDYNAzwiązek heterocykliczny; azyna
 
PLEREZAfryzura męska, w której długie włosy, zaczesane do tyłu, zakrywają kark
 
PLEUSTONogół gatunków roślin i zwierząt pływających na powierzchni wód, głównie jezior
 
PŁACIWOrzadko: płaca, zarobek
 
POBIJAKrodzaj młota dwuręcznego służącego do prostowania blachy
 
PODKUREKposiłek jedzony przed snem
 
PODROZJAZDNICApodkład kolejowy ułożony pod rozjazdem
 
PODWÓJCIdawniej: zastępca, pomocnik wójta
 
POETESSAprzestarzale - poetka
 
PONOR(z języka serbskiego) - wchłon , na obszarach krasowych, miejsce gdzie wody strumieni, potoków czy rzek wpływają pod powierzchnię terenu. Forma terenu właściwa obszarom krasowym, mająca postać otworu lub korytarza wydrążonego przez wodę. Miejsce wpływu wód krasowych w podziemne korytarze.
 
POWIŚLAKmieszkaniec Powiśla, dzielnicy Warszawy
 
PRASADAMw hinduizmie: pożywienie ofiarowane Bogu, który w zamian udziela błogosławieństwa i oczyszczenia, a także uświęca ów pokarm, który następnie spożywany jest przez wiernego; prasad, prasada
 
PREDELLAczęść ołtarza spoczywająca na mensie, stanowiąca podstawę retabulum
 
PROSTKAprostoliniowy odcinek rury o niezmiennym polu i kształcie przekroju
 
PRZEORZECHwysokie drzewo o jadalnych nasionach i twardym drewnie; hikora; orzesznik
 
PSAMMITokruchowa skała osadowa o wielkości ziaren od 0,01 do 2 milimetrów, np. piasek, piaskowiec
 
PUSHBALLgra zespołowa polegająca na przetaczaniu ogromnej piłki do bramki przeciwnika
 
PUZANEKśledź kaspijski - ryba wędrowna
 
RACEMATsubstancja chemiczna nie wykazująca aktywności optycznej
 
RACHATŁUKUMsłodki wyrób cukierniczy, charakterystyczny dla wielu lokalnych kuchni, głównie z obszaru Półwyspu Bałkańskiego i Bliskiego Wschodu. Jest to tradycyjny smakołyk, zwykle o smaku owocowym i konsystencji galaretki, wyrabiany ze skrobi pszennej lub mąki ziemniaczanej oraz cukru.
 
RADOCHApotocznie: radość, uciecha
 
RAKSZASAzłośliwy, zły demon w kulturze hinduskiej
 
REFAKCJArabat, rekompensata za towar uszkodzony, opust przy zakupie większej ilości towaru
 
REGOLITzwietrzała skała pokrywająca planety nie posiadające atmosfery
 
RETURKAdawniej bilet powrotny
 
REWIETKAkrótkie widowisko estradowe
 
REZORCYNAzwiązek organiczny z grupy fenoli, wykorzystywany m.in. do syntez barwników
 
RIDBOKrodzaj antylop z rodziny wołowatych
 
RIKSDAGjednoizbowy parlament królestwa Szwecji. Liczy 349 posłów, wybieranych na czteroletnią kadencję.
Słowo zostało usunięte z OSPS
 
ROLLWERKzwijany ornament
 
RYMOPISczłowiek, który układa wiersze
 
SAJMIRItrupia główka (Saimiri sciureus), najmniejszy gatunek małpy szerokonosej zaliczany do rodziny płaksowatych, zamieszkujący lasy tropikalne północnej i środkowej części Ameryki Południowej oraz południowej części Ameryki Środkowej.
 
SAMISENshamisen, trzystrunowy japoński instrument muzyczny przypominający banjo.
 
SCIOLTOartykulacja przy grze na instrumentach smyczkowych, polegająca na wydobywaniu kolejnych dźwięków przez szybkie i zdecydowane pociągnięcia całym smyczkiem
 
SECONDOw utworach fortepianowych na cztery ręce: partia niższa, basowa, wykonywana przez grającego z lewej strony
 
SEFIRA(dop. lm. SEFIROT) w kabale żydowskiej: każda z dziesięciu emanacji Boga
 
SELFAKTORprzędzarka wózkowa; maszyna do wytwarzania przędzy
 
SERZYSKOzgrubienie od ser
 
SFOSOWIECdziałacz SFOS-u (Stołecznego Funduszu Odbudowy Stolicy)
 
SIBUIspokojne piękno i harmonia
 
SKAJLAJTświetlik; oszklone okno w dachu kabiny lub pokładzie statku
 
SKRĘCAKtłocznik do skręcania
 
SKYLIGHTskajlajt; oszklone okno w dachu kabiny lub pokładzie statku
 
SLABINGciężka walcarka do walcowania wlewków na kęsiska; zgniatacz
 
SMUGACZdodatkowy ładunek pocisku artyleryjskiego, powodujący powstanie smugi świetlnej za wystrzelonym pociskiem
 
SOCCERnazwa europejskiej piłki nożnej używana w krajach anglosaskich, głównie USA, dla odróżnienia od futbolu amerykańskiego
 
SOLFUGAciepłolubny pajęczak o segmentowanym głowotułowiu i odwłoku; owadożerny
 
SOSRĄBspotykana w starych domach wiejskich gruba (zwykle zdobiona) belka stropowa biegnąca wzdłuż całego budynku.
 
SPLĄTEKinaczej protonema, młodociane stadium gametofitu mszaków, powstaje z zarodnika
 
SPRZĘŻAJogół zwierząt pociągowych wykorzystywanych w rolnictwie jako siła pociągowa
 
STRABIZMzez, nierównoległe ustawienie gałek ocznych względem siebie, powodujące nieprawidłowe widzenie
 
STRĘTWAwęgorz elektryczny
 
STROBILAczęść ciała tasiemca złożona z członów, na której osadzona jest główka
 
STRZEBLA(Phoxinus), rodzaj ryb z rodziny karpiowatych. Występują w rzekach i wodach stojących Europy oraz północnej i środkowej Azji. W Polsce występują 2 gatunki strzebli (objęte ochroną gatunkową): strzebla potokowa (Phoxinus phoxinus) i większa od niej strzebla przekopowa (Phoxinus percnurus).
 
SUDOKUpopularna liczbowa gra logiczna, wywodząca się z Japonii
 
SUPRESJAprocesy komórkowe prowadzące do zniesienia lub osłabienia skutków mutacji
 
SUROWNIAczęść cukrowni, w której buraki poddawane są wstępnemu przerobowi
 
SUTASZwyrób w postaci sznureczka oplecionego krzyżującymi się skośnie nićmi, używany m.in. do ozdabiania sukien, zasłon, a także jako naszywki przy mundurach
 
SYNTINAbenzyna syntetyczna otrzymywana z tlenku węgla i wodoru
 
SZLAGONironicznie o szlachcicu jako o kimś niewykształconym, zasiedziałym na wsi
 
SZWUNGpotocznie: zapał, entuzjazm
 
SZYMBORSKIprzymiotnik pochodzący od nazwy dzielnicy Inowrocławia Szymborze, dawnej wsi, miejsca urodzenia Jana Kasprowicza
 
TAMADAw Gruzji: gospodarz i mistrz ceremonii uczty
 
TEORBANinstrument strunowy szarpany, rodzaj lutni basowej
 
TERMISILnazwa handlowa szkła krzemowo-borowego używanego do produkcji aparatury chemicznej i medycznej
 
TOKSAFENśrodek owadobójczy, zawierający chlorokamfen; stosowany do zwalczania stonki ziemniaczanej, słodyszka rzepakowego i in.; nieszkodliwy dla pszczół; nisko toksyczny dla człowieka i zwierząt domowych.
 
TOMASYNAuboczny produkt otrzymywany przy produkcji stali o dużej zawartości fosforu, znajdujący zastosowanie jako nawóz sztuczny w rolnictwie
 
TOREROtoreador, torreador, torrero; rzadko: główny uczestnik korridy, zadający bykowi zabójczy cios szpadą; espada, matador
 
TOREUTAArtysta uprawiający toreutykę, sztukę artystycznej obróbki metalu, metaloplastykę
 
TORFNIAKzłoże torfu; obszar pokryty złożami torfu; torfowisko
 
TROMPAnarożne, stożkowate sklepienie złożone z jednego lub kilku łuków
 
TUBIASTYmający kształt tuby
 
TUFOIDtuf zmieniony przez metamorfizm
 
TYBINKAklapa z półtwardej skóry, będąca częścią siodła
 
TYFTYKprzykrycie na konia, najczęściej jedwabne, barwy szkarłatnej, przetykane złotem
 
TYIYN1/100 soma, kirgiskiej jednostki pieniężnej
 
UŻOCKIprzymiotnik od przepływającej przez Ukrainę i Słowację Rzeki Uż.
 
URDZIKroślina górska z rodziny pierwiosnkowatych; jaślinek
 
UWAROWITminerał z grupy granatów, krzemian wapnia i chromu
 
WAHABITAwyznawca muzułmańskiej doktryny religijnej, która głosi powrót do pierwotnej czystości islamu oraz surowości i prostoty obyczajów
 
WAJANDOTptak należący do rasy kur typu ogólnoużytkowego, wyhodowanej około roku 1870 w Ameryce Południowej
 
WAŃCZOSdeska na klepkę, zwłaszcza do naczyń bednarskich
 
WARISTORwarystor; opornik elektryczny, zabezpiecza linie energetyczne przed nadmiernym napięciem
 
WASĄŻEKzdrobnienie od wasąg - czterokołowy powóz podróżny
 
WELBOTłódź okrętowa, wiosłowa lub wiosłowo-żaglowa, zwrotna, szybka, wąska, o ostrym profilu, wąskim dziobie i wąskiej burcie. Termin, dziś już historyczny, pochodzi od angielskiej nazwy whaleboat i oznaczał pierwotnie łódź używaną przez wielorybników w czasie polowań.
 
WELLNESSstyl życia, który ma zapewnić dobre samopoczucie, doprowadzić do harmonii pomiędzy ciałem, duchem i umysłem. Na wellness składa się wszystko, czym ludzie się otaczają, co robią, co konsumują, aby czuć się dobrze. Wellness uwzględnia psychologiczne, emocjonalne, intelektualne, towarzyskie, finansowe i fizyczne potrzeby człowieka.
 
WILLEMITminerał, krzemian cynku; niekiedy stanowi rudę cynku
 
WINYLOBENZENzwiązek aromatyczny z alkenowym łańcuchem bocznym, używany do produkcji polistyrenu i kauczuku syntetycznego; styren
 
WKOLEJNICAurządzenie służące do umieszczania wykolejonych wagonów z powrotem na szynach
 
WNIJŚĆdawniej: wejść
 
WOLFSZPICrasa psa stróżującego; szpic wilczy, szpic wilczasty
 
WPORZOpotocznie: w porządku; OK, okay, okej
 
WSADNICAurządzenie mechaniczne służące do ładowania wsadu oraz wyładowywania koksu
 
WSPIĘGAwspięga chińska, wigna, fasolnik chiński; roślina zielna z rodziny motylkowatych
 
YGGDRASILLw mitologii północnogermańskiej rodzaj drzewa kosmicznego: gigantyczny, wiecznie zielony jesion, obejmujący stworzony świat i utrzymujący go przy życiu.
Słowo zostało usunięte z OSPS
 
ZAMARNIKpożyteczna błonkówka z rodziny gąsieniczników
 
ZAPŁOCIEdaw. miejsce za płotem lub przy płocie
 
ZAWCIĄGbylina lub krzew z rodziny ołownicowatych
 
ZDZIWKOmłodzieżowo: zdziwienie, zaskoczenie
 
ZESPÓRKApręt lub rurka przymocowane między dwiema równoległymi blachami prostopadle do nich, w celu wzmocnienia i usztywnienia konstrukcji.
 
ZGĘZIAŁYw gwarze poznańskiej: zziębnięty, skulony
 
ZOILniesprawiedliwy, złośliwy krytyk literacki
 
ZOOBENTOSorganizmy zwierzęce żyjące przy dnie morza lub jeziora
 
ZSYPNIAwyrobisko o dużym nachyleniu lub komin do zsypywania urobku na niższy poziom